5. Antalya Diplomasi Forumu: Göç, Mültecilik ve Bölgesel İstikrar Ekseninde Öne Çıkan Gelişmeler
ADF 2026 | 17–18 Nisan 2026 | Belek, Antalya
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın himayesinde ve T.C. Dışişleri Bakanlığı'nın ev sahipliğinde gerçekleştirilen 5. Antalya Diplomasi Forumu, bu yıl "Yarını Tasarlarken Belirsizliklerle Baş Etmek" temasıyla Belek Turizm Bölgesi'ndeki NEST Kongre ve Fuar Merkezi'nde toplandı. 150'den fazla ülkeden 20'yi aşkın devlet ve hükümet başkanının katıldığı forum; Gazze, Ukrayna, İran, Suriye ve küresel mülteci krizi başta olmak üzere günümüzün en kritik meselelerini tek bir diplomasi platformunda masaya yatırdı.
İGAM olarak, başta göç ve mültecilik olmak üzere çalışma alanlarımızla doğrudan kesişen gelişmeleri ve açıklamaları aşağıda derliyoruz.
Cumhurbaşkanı Erdoğan: "Kural Temelli Sistem Etkisizleşti"
Açılış konuşmasında uluslararası sistemin yalnızca güç dengelerindeki değişim üzerinden değil, derin bir "istikamet buhranı" ekseninde okunması gerektiğini vurgulayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, mevcut düzenin insan haklarını ve küresel güvenliği korumada yetersiz kaldığını ifade etti.
Erdoğan, son 2,5 yılda 73 bin Filistinlinin hayatını kaybettiğini, 172 binden fazlasının yaralandığını ve 21 bini aşkın çocuğun şehit olduğunu aktararak Gazze'deki insani trajedinin küresel düzenin yapısal açıklarını gözler önüne serdiğini belirtti. Ukrayna savaşının adil müzakerelerle sona ereceğine olan inancını koruduğunu açıklayan Erdoğan, Türkiye'nin kolaylaştırıcı rol üstlenmeye hazır olduğunu da vurguladı. Forum kapsamında, 7–8 Temmuz 2026'da Ankara'da NATO Liderler Zirvesi'ne ev sahipliği yapılacağı da duyuruldu.
Küresel Mülteci Koruma Sistemi Oturumu: Sorumluluk Paylaşımı Çağrısı
Forumun göç ve mültecilik açısından en kritik oturumu olan "Yerinden Edilme Krizi Karşısında Küresel Mülteci Koruma Sistemi" paneline BM Mülteciler Yüksek Komiseri Barham Salih, Bangladeş Dışişleri Bakanı Khalilur Rahman, ICMPD Genel Direktörü Susanne Raab ve Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Michael O'Flaherty katıldı.
BM Mülteciler Yüksek Komiseri Barham Salih, Türkiye'nin milyonlarca mülteciye ev sahipliği yaptığını hatırlatarak ev sahibi ülkelerin giderek ağırlaşan koşullar altında faaliyet gösterdiğine dikkat çekti. Lübnan'da nüfusun beşte birinin yerinden edildiğini hatırlatan Salih, küresel insani yardım kaynaklarının daraldığını, buna karşın yerinden edilen kişi sayısının tarihin en yüksek düzeylerine ulaştığını vurguladı. Mevcut kaynaklarla kişi başına günlük yalnızca 9 litre su sağlanabildiğini, bunun acil durumlardaki asgari eşiğin çok altında kaldığını belirten Salih, mülteci kabulünün bir yük değil, ekonomik büyüme başta olmak üzere çeşitli alanlarda fırsatlar sunan bir süreç olarak değerlendirilmesi gerektiğini savundu. Suriye'deki son gelişmelerin kalıcı çözümler için önemli bir pencere açtığını da sözlerine ekledi.
Bangladeş Dışişleri Bakanı Khalilur Rahman, 1 milyonu aşkın mülteciye ev sahipliği yapan ülkesi adına konuşarak mülteci krizinin uluslararası ortaklıkla çözülmesi gereken insani bir sorun olduğunu vurguladı. Mültecilerin geçim kaynaklarına kavuşturulması, onurlu yaşam koşullarının sağlanması ve güvenli-gönüllü geri dönüş için elverişli ortamın oluşturulması çağrısında bulundu.
ICMPD Genel Direktörü Susanne Raab, Türkiye'nin mülteci yönetimindeki yaklaşımını uluslararası alanda örnek bir model olarak nitelendirdi.
Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Michael O'Flaherty ise Avrupa'nın göç politikalarına yönelik en sert uyarılardan birini yaparak bu alandaki başarısızlıkların olası sonuçlarına dikkat çekti.
Oturumun yanı sıra Suriye Cumhurbaşkanı El-Şara ile BM Mülteciler Yüksek Komiseri Barham Salih, ikili görüşme gerçekleştirerek mülteciler meselesi, insani iş birliğinin güçlendirilmesi ve bölgesel istikrara destek konularını ele aldı.
Suriye Cumhurbaşkanı El-Şara: "Artık Çatışmaların Posta Kutusu Değiliz"
Forumda özel bir oturuma katılan Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed El-Şara, ülkesinin "çatışmaların posta kutusu" olmaktan çıktığını ve stratejik güvenliği ön plana alan bağımsız bir dış politika vizyonu izlediğini vurguladı.
El-Şara, İran'a karşı yürütülen savaşta dahil olmak üzere bölgedeki hiçbir çatışmada taraf olmadıklarını açıklarken Lübnan'daki ateşkese verdikleri desteği de hatırlattı. Golan Tepeleri'ndeki İsrail varlığının uluslararası hukukta yeri olmadığını belirterek bu konuda uzun vadeli müzakere süreçleri başlatmayı hedeflediklerini ifade etti.
Ülke içi entegrasyon sürecine dair Suriye Demokratik Güçleri ile görüşmelerin olumlu ilerlediğini aktaran El-Şara, kapsamlı bir nüfus sayımı planladıklarını da paylaştı. ABD'nin yaptırımları kaldırmasının ardından odaklarını ekonomik kurumsallaşmaya ve meclis kurulumuna yönelttiklerini belirten Cumhurbaşkanı, politize dış yardımlar yerine Suriye'yi kendi kendine yetebilir kılacak "yatırıma dayalı bir yeniden inşa vizyonu" izlediklerini vurguladı.
Dışişleri Bakanı Fidan: "Belirsizlik Artık Çağın Baskın Karakteri"
Resmi açılışta küresel tablo değerlendirmesini yapan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, dünyanın birbiriyle bağlantılı eş zamanlı krizlerle karşı karşıya olduğunu ve belirsizliğin uluslararası sistemin kalıcı bir gerçeğine dönüştüğünü vurguladı. Geçen yılın gündemini Gazze soykırımının oluştururken bu yıla küresel etkisi olan İran Savaşı'nın eklendiğini ifade eden Fidan, ateşkese ilişkin uluslararası toplumun nadir görülen bir anlayış birliği sergilediğini de değerlendirdi.
Forum kapsamında Fidan; Türkiye-Mısır-Pakistan-Suudi Arabistan Dışişleri Bakanları 3. Toplantısı'na ev sahipliği yaptı, Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha ile arabuluculuk sürecini değerlendirdi ve Avusturya Dışişleri Bakanı ile NATO Ankara Zirvesi öncesi istişarelerde bulundu.
ABD'nin Ankara Büyükelçisi Barrack: "Suriye, Diplomasinin İşe Yaradığını Kanıtlıyor"
Forum kapsamında basın mensuplarına değerlendirmelerde bulunan ABD'nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack, Suriye'deki süreci şimdiye dek yaşanan en kapsamlı "yeni olay odaklı diplomasi deneylerinden biri" olarak nitelendirdi.
Diplomasinin süregelen bir değer taşıdığını vurgulayan Barrack, diplomatların silahları, roketleri ve füzeleri önleyen diyaloglar kurma işlevi gördüğünü ifade etti. Suriye'nin bölgeden, Amerika'dan ve müttefiklerden gelen iş birliğiyle gerçekleşen beklenmedik bir dönüşümün adresi olduğunu belirten Barrack, "Suriye, diyalog ve iş birliğinin işe yarayıp yaramadığını sınamamız için harika bir laboratuvar" değerlendirmesinde bulundu.
Özellikle Süveyda bölgesindeki Dürzi nüfusun komşularıyla uyum içinde hareket etmesine dikkat çeken Barrack, bu gelişmeyi bölge tarihinin son yıllarındaki en önemli fırsatlardan biri olarak tanımladı. Ürdün'ün ise bölgesel sorunların çözümüne önemli bir yol haritası sunduğunu vurguladı.
Kasım 2024'te sağlanan İsrail-Lübnan ateşkesini değerlendiren Barrack, bunun taraflar arasında daha önce hiç gerçekleşmemiş doğrudan bir adım olduğunu belirterek sürecin küçük ama kararlı adımlarla ilerlemesi gerektiğine dikkat çekti.
Türkiye'nin Şam Büyükelçisi Yılmaz: Enerji ve Ticaret Ekseninde Yeni Fırsatlar
Türkiye'nin Şam Büyükelçisi Nuh Yılmaz, forum kapsamındaki değerlendirmesinde Türkiye'nin etkin enerji transit altyapısına vurgu yaparak Hürmüz Boğazı ve Süveyş üzerindeki enerji dağıtımında Türkiye'nin payının artması gerektiğini savundu. Ulaşım altyapısının geliştirilmesiyle Türkiye-Suriye ticaretinin önemli ölçüde büyüyebileceğini öngören Yılmaz, PKK, DEAŞ ve diğer güvenlik risklerinin kontrol altına alınması halinde Suriye'nin bölgenin önde gelen aktörlerinden birine dönüşebileceğini belirtti.
Öne Çıkan Temalar
ADF 2026, göç ve mültecilik perspektifinden değerlendirildiğinde birkaç temel mesajı güçlü biçimde öne çıkardı: Mülteci kabulünün küresel sorumluluk paylaşımı çerçevesinde ele alınması zorunluluğu, insani finansman açığının dramatik boyutlara ulaşmış olması, Suriye'deki yeni yönetimle birlikte geri dönüş süreçleri için beliren fırsatlar ve Türkiye'nin hem ev sahibi ülke hem de bölgesel arabulucu konumunu pekiştirmesi bu temaların başında geliyor.
Forum aynı zamanda Gazze, Ukrayna ve Körfez krizlerinin tek bir diplomatik platformda eş zamanlı olarak ele alındığı nadir bir zemin oluşturdu.
